Yatırım araçların bir diğerini ise Bireysel Emeklilik Sistemi BES oluşturmaktadır. Bu yatırım aracı aktif olarak iş hayatında olan kimselerin emeklilik dönemlerinde ek gelir sağlayabilmek adına sisteme kayıt olmak sureti ile gerçekleşen bir yatırım sistemi olmaktadır. Özel emeklilik sistemi olan bu sistem yatırımcılarının hayat standartlarını yaşamları boyunca koruyabilmelerini sağlamaktadır. 

Tasarrufların toplanmasına ve değerlendirilmesi esasına dayanan bireysel emeklilik sistemi; belirlenen sürelerin sonuna gelindiğinde ve gerekli şartların yerine getirilmesi durumunda ise yatırımcılarına toplu para ödemekte veya maaş olarak ödeme yapmaktadır. Bu özel emeklilik sisteminin genel emeklilik sisteminden en büyük farkı ise yatırımcılara sağlık hizmetlerinden yaralanma imkanı sunmamasıdır. Bu özelliğinden dolayı özel emeklilik sistemi genel zorunlu emeklilik sisteminin bir alternatifi değil tamamlayıcısı olmaktadır. 

Bu sistemi cazip kılmak adına devlet yatırılan aylık ödemelerin %25’i oranında katkı sağlamaktadır. Ancak devletin sağladığı bu katkı payları yıllık brüt askeri ücret aşmamaktadır. 

BES’in Amaçları

Bireysel Emeklilik Sisteminin öncelikli amacı yatırımcıların emekliliklerine yönelik olarak gerçekleştirdikleri tasarrufları yatırıma yönlendirmesini sağlamaktır. Bu sayede yatırımcıların emeklilik dönemlerinde ek bir gelir elde etmeleri amaçlanmaktadır. Elde edilen bu ek gelir ile de yatırımcılar emeklilik dönemlerinde de yaşam standartlarını koruyabilecektir.

BES‘in bir diğer amacı ise Türkiye ekonomisine uzun süreli olarak kaynak yaratmaktır. Bunu da yastık altında saklanan tasarrufların ekonomiye kazandırılması ile gerçekleştirmektedir. Ayrıca bireylerin düzenli olarak tasarruf yapmalarını sağlamaktır.

Bu sistemin ülkemizde başlatılmasının bir diğer amacı ise istihdamı arttırmak olmaktadır. 

Bireysel emeklilik sisteminin son amacı ise ekonomik kalkınmayı arttırmak olmaktadır.

BES Sistemine Nasıl Dahil Olunur?

Dileyen yatırımcılar sisteme istedikleri aracı kuruluşlar vasıtası ile üye olmaktadır. Tercih edilen her hangi bir emeklilik şirketinden emeklilik ürünü alabilen yatırımcılar yatırımlarına anlaşmayı sağladıkları gün başlayabilmektedirler. 

Emeklilik şirketleri bu sistem ile ilgilenen yatırımcılara gerekli olan bilgileri sağlamaktadır. Yatırımcıların kendilerine en uygun olan emeklilik planını seçebilmeleri için de yardımcı olmaktadırlar. Emeklilik planını oluştururken dikkat edilmesi gereken etkenler ise şu şekilde özetlenebilir: 

  • Yatırımcının emekliliğine yönelik beklentileri,
  • Yatırımcının gelir düzeyi ve ne kadarlık bir yatırım yapmak istediği,
  • Son olarak da yatırımcının yaşı olmaktadır.

Yukarıda saydığımız etkenler göz önüne alınarak emeklilik şirketi tarafından hazırlanan sözleşmeler yatırımcı tarafından imzalandıktan sonra yürürlüğe girmektedir. Burada akılda tutulması gereken nokta ise emeklilik şirketleri tarafından işletim ücretleri alınabilmesidir. BU konuda şirketinizden detaylı bilgi almanız gerekmektedir. 

Bu yatırımda ödenilen paralara katılım payları denilmektedir. Bu katılım paylarına gerekli kesintiler yapıldıktan sonra ise yatırım fonlarında değerlendirilmektedir. Yatırımcılar katkı paylarının hangi fonlarda değerlendirileceğini seçme özgürlüğüne sahiptirler. Yatırımcıların yatırım stillerine uygun olarak riskli, az riskli yada orta riskli fonlardan tercih edebilirler. Bu özelliğinin yanı sıra fonlar ile ilgili olarak yeterince bilgiye sahip olmayan yatırımcıların katkı payları ise istedikleri taktirde planın sahip olduğu standart fonlarda değerlendirilmektedir. BES sisteminde kullanılan fonlar uzman portföy yöneticileri tarafından yönetilmektedir. Bu sisteme ödenen katkı payları ise Takasbank’ta saklanmaktadır. Yatırımcılar yatırımlarını anlık olarak Takasbank’ta yada sisteme dahil oldukları emeklilik şirketinin web sitelerinde görebilirler. 

Emeklilik şirketleri tarafından yapılan kesintilerin amacı ise fon giderlerini karşılamaktır. 

Yatırımcılar ödedikleri katkı paylarının miktarlarını mevzuatın ve emeklilik şirketinin uygun gördüğü ölçüde değiştirme hakkına sahiptirler. Ayrıca yatırımcılar sınırlı sayıda olmak şartı ile ödemelerine de ara verebilmektedirler. 

BES’te Emekliliğe Hak Nasıl Kazanılır?

BES sisteminde yatırımcıların emekliliğe hak kazanabilmeleri için yerine getirmeleri bir kaç şart bulunmaktadır. Bunlardan ilki sisteme giriş tarihinden itibaren on yıl boyunca sistemde kalma koşulu olmaktadır. Emeklilik için gerekli olan diğer bir şart ise yatırımcının 56 yaşını doldurmuş olma zorunluluğudur. Bu şartları yerine getiren yatırımcılar sistemdeki yatırımlarını nakde çevirebilirler. Diğer bir yandan isteyen yatırımcılar 10 yılı doldurduktan sonra da sistemde kalarak yatırımlarını büyütebilirler. 

Emeklilik şartlarının yerine getirilmesi ve emekliliğe kara verilmesi durumunda yatırımcılar sistemdeki paralarını üç farklı türde çekebilirler. 

Bunlardan ilki sistemde bulunan paranın bir kısmını yada tamamını defaten çekme seçeneği olmaktadır. Bu seçeneği kullanan yatırımcılar sistemde bulunan bütün yatırımlarını tek defada çekerler ve bu şekilde sistemden çıkmış olurlar.

Emekliliğe hak kazanan yatırımcıların seçebilecekleri ikinci seçenek ise planda kalıp yatırımlarınızı belirlediğiniz miktarlarda ve düzenli ödemeler halinde almak olacaktır. 

Emekliliğe hak kazananların seçebilecekleri üçüncü ve son seçenek ise yatırımlarının bir kısmı veya tamamı ile yıllık gelir sigortası satın alınarak aylık gelir elde edilmesi olmaktadır. 

BES’ten Ayrılma Koşulları

Yatırımcılar istedikleri andan sistemden ayrılabilmektedirler. Ancak ayrılmalar için düzenlenen kurallar bulunmaktadır. Bu kuralların içerisinde devlet katkı payından yararlanama yada kısmi olarak yaralanma ve emeklilik şirketlerin yaptıkları kesintiler bulunmaktadır.

Ancak yatırımcıların BES sisteminden ayrıldıklarını on yılı doldurmuş olurlarsa bütün haklardan yararlanabilmektedirler. Ayrıca devletin bu yatırımın getirilerine uyguladığı stopaj kesintileri de bulunmaktadır. Bu kesintiler ise şu şekilde düzenlenmiştir.

  • Sistemden emeklilik hakkı kazanarak ayrılanlar, vefat edenler, malulen emekliye ayrılanlardan %5 oranında stopaj vergisi kesilmektedir.
  • Sistemde 10 yıl kalanlar ancak emekliliğe hak kazanamayan yatırımcıların sistemden ayrılmaları durumunda ise %10 oranında stopaj kesintisi uygulanmaktadır.
  • Son olarak BES sisteminde 10 yıldan az kalarak ayrılanların gelirlerine ise %15 oranında stopaj kesintisi uygulanmaktadır.